Allerheiligen en Allerzielen: gedenken met kaarsjes en chrysanten

Dit jaar valt Allerheiligen op zondag 1 november en Allerzielen op maandag 2 november. Hier lees je waar die dagen vandaan komen, waarom het kerkhof juist op 1 november volloopt, en hoe je ook thuis kunt gedenken. Over de Keltische kant, Samhain en de dunne sluier, schreven we eerder in Samhain en Allerzielen 2026.

Allerheiligen en Allerzielen: wat is het verschil?

Op 1 november viert de katholieke Kerk Allerheiligen, het hoogfeest van alle heiligen. Niet alleen de bekende namen uit de kalender, maar ook al die onbekende heiligen die nooit officieel heilig werden verklaard. De kleur in de kerk is die dag wit, de kleur van feest en verrijzenis. Paus Gregorius IV legde het feest in de negende eeuw vast op 1 november.

Allerzielen, op 2 november, is stiller. Dan bidden gelovigen voor alle overledenen, en in het bijzonder voor wie het afgelopen jaar stierf. De kleur is paars. Het gebruik begon aan het eind van de tiende eeuw in de abdij van Cluny, waar abt Odilo een gedenkdag instelde voor de gestorven monniken. Later werd het een dag voor alle zielen.

Voor gelovigen horen de twee dagen bij elkaar: allebei gaan ze over de hoop op eeuwig leven. Ook zonder kerk kun je er iets in herkennen. De ene dag kijk je naar mensen die het goede voorbeeld gaven, de andere naar je eigen mensen, die je mist.

Waarom zoveel mensen op 1 november naar het graf gaan

Eigenlijk hoort het kerkhofbezoek bij Allerzielen. Toch staan veel Vlamingen al op 1 november bij het graf. De reden is eenvoudig: Allerheiligen is in België een wettelijke feestdag en Allerzielen niet. Wie op 2 november werkt, gaat dus een dag eerder.

In 2026 valt Allerheiligen op een zondag. Voor werknemers in een onderneming wordt een feestdag op zondag dan vervangen door een gewone werkdag. Welke dag dat is, wordt per sector of onderneming afgesproken. Is er niets vastgelegd, dan is het de eerste gewone werkdag erna: voor wie van maandag tot vrijdag werkt, maandag 2 november, Allerzielen zelf. Je werkgever weet welke dag het voor jou is. In Nederland is geen van beide dagen een vrije dag.

Poetsen, chrysanten en een kaarsje: zo gaat het in Vlaanderen

In de dagen voor Allerheiligen, of op de dag zelf, brengen families het graf in orde. Ze schrobben de steen, halen het onkruid weg en zetten verse bloemen neer. Voor velen is dat poetsen geen klusje maar een stil gesprek. Je handen zijn bezig, en je gedachten mogen dwalen naar wie daar ligt.

Die bloemen zijn meestal chrysanten. Dat heeft een praktische reden: de chrysant bloeit in de herfst, als er bijna niets anders meer bloeit. Ze kan ook beter tegen een koude, natte novemberweek dan rozen of lelies, en blijft daardoor weken mooi. Wit en geel zijn de klassieke kleuren, al zie je nu ook paars en roze. In de volkse uitleg staat de chrysant voor rust en vrede na een leven vol werk.

Daarnaast zetten veel mensen een kaarsje of een grafkaars op het graf. Zo’n klein licht in de schemering zegt wat woorden soms niet kunnen: ik ben hier geweest, ik ben je niet vergeten.

Veel parochies houden op Allerheiligen of Allerzielen een viering, met daarna de zegening van de graven. Op Allerzielen worden vaak de namen gelezen van wie het afgelopen jaar stierf, en krijgen de families het kruisje mee dat sinds de uitvaart een plek in de kerk had. Het uur van de grafzegening staat meestal in het parochieblad of op de website van je parochie.

En in Nederland: grafbezoek en lichtjesavonden

In het katholieke zuiden, in Brabant en Limburg, gaan ook veel mensen rond Allerheiligen en Allerzielen naar het graf. De begraafplaatsen zijn dan drukker dan anders en er staan meer bloemen, met de witte chrysant als oude klassieker. Parochies houden een Allerzielenviering, vaak met een zegening van de graven.

Op andere plekken bestaat rond Allerzielen een avond van licht. Mensen lopen met een lichtje naar het graf, er branden fakkels en lampionnen, er klinkt muziek of er worden namen gelezen. Een voorbeeld is Allerzielen Alom, een idee van kunstenaar Ida van der Lee, waarbij sinds 2005 begraafplaatsen ’s avonds worden aangekleed met licht en klank. Ook wie een dierbare liet cremeren, is er welkom. Elders heet zo’n avond gewoon lichtjesavond.

Een klein ritueel thuis, als je niet naar een graf kunt

Niet iedereen kan op 1 november bij een graf staan. Het graf ligt te ver, de as is uitgestrooid, er is nooit een graf geweest, of het is dit jaar simpelweg te zwaar. Dat maakt je gemis niet kleiner en je herinnering niet minder waard. Een kwartier aan je eigen tafel is ook gedenken.

1. Maak een plekje. Zet een kaarsje op tafel of op de vensterbank. Leg er een foto bij, of iets wat van hem of haar was: een sjaal, een bril, een kopje.
2. Steek het kaarsje aan. Kijk een paar rustige ademhalingen lang naar de vlam. Wat mensen in een vlam lezen, vind je bij kaarsvlam betekenis.
3. Zeg de naam hardop. Alleen de naam, of: “Ik denk aan je.” Het kan vreemd voelen in een stille kamer, en toch wordt er voor veel mensen juist dan iets zachter.
4. Schrijf één herinnering op. Niet het grote verhaal, maar iets kleins: hoe ze de krant vouwde, het deuntje dat hij floot. Leg het briefje bij de foto.
5. Sluit zacht af. Blijf nog even zitten met je handen om een kop thee. Blaas het kaarsje uit voor je gaat slapen.

In de engelentraditie is aartsengel Azraël de engel van troost bij verlies. Wie wil, kan hem in stilte om steun vragen, zoals beschreven bij aartsengel Azraël aanroepen.

Rond Allerheiligen staat de maan halfvol en afnemend in Leeuw. Ze hoeft niets te betekenen. Ze is er gewoon, stil, net als jij aan je tafel.

Als het gemis zwaar weegt

Rond deze dagen komt veel boven. Soms voel je je lichter na een bezoek, soms ben je dagen van slag. Allebei mag er zijn. Is dit je eerste Allerheiligen zonder iemand, dan vind je misschien steun in hoe anderen een eerste sterfdag herdenken.

Wie het gemis te zwaar vindt, hoeft het niet alleen te dragen. Je kunt erover praten met je huisarts. In Vlaanderen kun je dag en nacht gratis en anoniem bellen met Tele-Onthaal op 106. In Nederland is De Luisterlijn dag en nacht bereikbaar op 088 0767 000. Aan de andere kant zit iemand die gewoon luistert.

Veelgestelde vragen

Is Allerheiligen een feestdag in België?

Ja, 1 november is in België een wettelijke feestdag, Allerzielen niet. Valt Allerheiligen op een zondag, zoals in 2026, dan krijgen werknemers een vervangingsdag.

Ga je naar het kerkhof op Allerheiligen of op Allerzielen?

Kerkelijk hoort het gedenken van de overledenen bij Allerzielen. In de praktijk gaan veel mensen in België op 1 november, omdat dat een vrije dag is. Er bestaat geen goede of foute dag: kies het moment dat voor jou klopt.

Waarom leggen we chrysanten op het graf?

Ze bloeien in de herfst, wanneer er weinig anders bloeit, en verdragen kou en regen. Zo blijven ze weken mooi op het graf. In de volkse uitleg staan ze voor rust en vrede.

Hoe gedenk je iemand die geen graf heeft?

Thuis kun je een plekje maken met een kaarsje, een foto en de naam die je hardop zegt. Op sommige Nederlandse begraafplaatsen is er rond Allerzielen een lichtjesavond, ook voor wie geen graf heeft om te bezoeken. Een wandeling naar een plek die jullie samen kenden, is ook gedenken.

Kan een overleden dierbare een teken geven rond Allerzielen?

Veel mensen ervaren rond deze dagen iets wat voelt als een groet: een roodborstje op het hek, een liedje op de radio, een droom. Niemand kan zeggen waar zoiets vandaan komt, maar wat jij voelt, telt. Meer daarover lees je in tekens van een overleden dierbare.

Tot slot

Of je nu zondag met een emmer en een pot chrysanten op het kerkhof staat, of thuis aan tafel zit bij één klein kaarsje: je gedenkt op jouw manier, en die manier is goed. De band met wie je mist, verdwijnt niet omdat het leven doorgaat. Ze krijgt een andere plek, en jij bepaalt hoe je die plek af en toe een beetje licht geeft.

Wil je na deze dagen even stilstaan bij wat er in jou leeft, dan kun je een gratis persoonlijke reading doen. Je leest de reading meteen op je scherm, op je eigen moment.