Hooggevoelig op je werk: zo houd je het vol tussen prikkels en mensen

Op je scherm springt het ene bericht na het andere open. Twee bureaus verderop belt een collega met zijn telefoon op de luidspreker, de printer slaat aan en iemand trekt een zak chips open. Het is dinsdagochtend, tien over negen, en je leest dezelfde mail voor de derde keer. Je weet nog steeds niet wat erin staat.

Om vier uur ben je doodmoe, terwijl er volgens je agenda niets bijzonders is gebeurd. Ben je hooggevoelig, dan kan werk meer kosten dan iemand van buiten ziet. Niet omdat je het werk niet aankunt. Wel omdat je naast je taken de hele dag geluiden, gezichten en stemmingen verwerkt.

Hooggevoelig op je werk: waarom een gewone dag zoveel kost

Sinds psycholoog Elaine Aron hooggevoeligheid in de jaren negentig beschreef, is er steeds meer onderzoek naar gedaan. Het is een eigenschap, geen stoornis en geen diagnose. Vaak worden vier kenmerken genoemd: diepe verwerking, snel overprikkeld raken, sterke emoties en inleving, en oog voor subtiele dingen. Hoeveel mensen hooggevoelig zijn, is niet precies bekend: de schattingen lopen uiteen van ongeveer vijftien tot dertig procent. In een team van tien ben je dus waarschijnlijk niet de enige.

Op je werk komt dat allemaal samen. Je hoort het gesprek naast je, je merkt dat je leidinggevende gespannen is, en je denkt nog na over de mail die je net verstuurde. Dat gebeurt naast je eigenlijke werk. Geen wonder dat je hoofd aan het eind van de dag vol zit. Wil je weten hoe dat bij jou zit, dan kan de test over hooggevoeligheid je op weg helpen.

Een Belgisch onderzoek onder ruim duizend werknemers liet zien dat gevoeligheid twee kanten heeft. Wie snel overprikkeld raakte of snel last had van geluid, licht en geuren, was bij hoge werkdruk en emotioneel zwaar werk eerder uitgeput. Maar juist wie gevoelig was voor zulke prikkels, reageerde ook sterker op het goede. Kregen ze vrijheid en steun in hun werk, dan hielpen ze zelf vaker een ander. Dezelfde gevoeligheid kan je dus onder hoge druk uitputten en met steun juist kracht geven.

De kantoortuin en andere prikkels

Je hoeft de kantoortuin niet te veranderen om hem draaglijker te maken. Kleine dingen helpen vaak al. Een koptelefoon die geluid dempt, een plek aan de rand in plaats van midden in de looproute, meldingen uit als je geconcentreerd werkt. Lunch buiten, al is het maar een rondje om het blok.

Kijk ook naar het ritme van je dag. Misschien doe je je moeilijkste werk het best in het eerste uur, voordat het druk wordt. Of plan je na een lang overleg een kwartier zonder mail. Wie veel opvangt, heeft baat bij korte momenten waarin er even niets binnenkomt.

Wordt het je toch te veel op een dag, dan lees je in overprikkeld als je hooggevoelig bent wat helpt op het moment zelf. Daar staat ook een korte oefening die je op de wc of in het trappenhuis kunt doen.

Overleggen en kritiek

In een overleg gebeurt veel tegelijk. Je hoort wat er gezegd wordt, en je ziet ook wie zijn armen over elkaar slaat en wie stil wordt. Snel reageren is dan lastig, want je denkt graag eerst na. Daar is niets mis mee, en je kunt het gewoon zeggen: “Ik wil hier even over nadenken. Ik kom er morgen op terug.”

Kritiek kan hard binnenkomen, ook als die vriendelijk bedoeld is. Misschien speel je een opmerking van je leidinggevende ’s avonds aan de afwas nog drie keer af. Wat vaak helpt, is in het gesprek zelf al doorvragen: “Kun je een voorbeeld geven?” Of: “Wat zou je volgende keer anders willen zien?” Dan ga je naar huis met iets om mee te werken, in plaats van een gevoel om op te kauwen.

Zorgvuldig of perfectionistisch?

Je verwerkt dingen diep, en dat zie je terug in je werk. Je ziet de fout in de tabel die niemand anders zag. Je denkt aan de klant die het stuk straks leest. Die grondigheid is een kwaliteit, en collega’s leunen er vaak op.

De keerzijde is dat je soms blijft schaven. Nog één keer lezen, nog één zin herschrijven, en ondertussen loopt de rest van je werk uit. Een eenvoudige vraag helpt: wat is hier goed genoeg? Je kunt het ook vooraf navragen: “Hoe uitgewerkt wil je dit hebben, een eerste opzet of een eindversie?”

Wat je juist te bieden hebt

Je merkt vaak eerder dan anderen dat er iets speelt in een team. Dat een collega niet lekker in zijn vel zit, of dat een klant aarzelt. Dat invoelen maakt je een fijne collega en vaak een goede gesprekspartner. Sommige mensen noemen het intuïtie. Wil je daar bewuster mee werken, lees dan over intuïtie ontwikkelen.

Onderzoekers brengen gevoeligheid ook in verband met creativiteit. Je kunt het zo zien: wie veel opmerkt, heeft meer bouwstenen voor een nieuw idee. Een frisse invalshoek in een vastgelopen project, een oplossing waar niemand aan dacht. Dat zijn geen toevalstreffers, het is een manier van kijken.

Afspraken met jezelf en je leidinggevende

Je hoeft het woord hooggevoelig niet te gebruiken om te vragen wat je nodig hebt. Vaak werkt het beter om te zeggen wat jou helpt om goed werk te leveren. Bijvoorbeeld: “Ik werk het best als ik twee uur ongestoord kan schrijven. Kan ik dat op dinsdag thuis doen?”

Of, voor een overleg: “Kan ik de agenda vooraf krijgen? Dan bereid ik me beter voor.” Zulke vragen gaan over je werk, niet over jou als persoon. Dat maakt ze vaak makkelijker te bespreken.

Je kunt ook afspraken maken met jezelf: een vaste pauze buiten, tien minuten tussen twee overleggen, één avond in de week zonder plannen. En komt er weer een extra taak bij, dan kun je vragen: “Ik doe het graag, maar wat mag er dan blijven liggen?” Meer zinnen om nee of nog niet te zeggen vind je bij grenzen stellen als hooggevoelige.

Oefening: de drempel tussen werk en thuis

Misschien neem je je werkdag mee naar huis, in je hoofd en in je lijf. Een vast overgangsmoment kan helpen om de dag achter je te laten. Je kunt het zien als een klein ritueel van loslaten, van ongeveer vijf minuten.

1. Kies je drempel. De voordeur, het moment dat je de auto parkeert of je fiets op slot zet.
2. Schrijf op wat kan wachten. Een paar woorden in je telefoon of op een briefje: wat je morgen weer oppakt. Dan hoeft je hoofd het vanavond niet vast te houden.
3. Noem drie dingen die vandaag gelukt zijn. Hardop of in gedachten. Ook kleine dingen tellen.
4. Was je handen met aandacht. Voel het water en stel je voor dat de werkdag mee wegspoelt.
5. Trek iets anders aan. Een trui, zachte sokken, iets wat bij thuis hoort. Nu begint je avond.

Veelgestelde vragen

Welk werk past bij een hooggevoelig persoon?

Er is geen lijst met beroepen die wel of niet passen. Veel hangt af van de omgeving: hoeveel prikkels er zijn, hoeveel vrijheid je hebt en of je collega’s je steunen. Kijk vooral naar wat jou voldoening geeft en wat je uitput. Dat zegt meer dan een functietitel.

Kan ik op mijn werk vertellen dat ik hooggevoelig ben?

Dat kies je zelf. Sommige mensen vinden het fijn om het te benoemen, anderen praten liever over wat ze nodig hebben. Allebei is goed. Een concreet verzoek, zoals een rustige werkplek of de agenda vooraf, is vaak makkelijker te begrijpen dan een begrip.

Ik ben na mijn werk uitgeput, is dat normaal?

Moe zijn na een volle werkdag is heel gewoon, zeker als je veel opvangt. Een vast herstelmoment, zoals de oefening hierboven, kan helpen. Blijf je wekenlang uitgeput, slaap je slecht of voel je je somber, praat er dan over met je huisarts, de bedrijfsarts of een psycholoog. De bedrijfsarts kun je op het open spreekuur ook spreken als je niet ziek bent.

Kan ik als hooggevoelige in een kantoortuin werken?

Dat kan, al vraagt het vaak wat meer van je. Een koptelefoon, een plek aan de rand en vaste rustmomenten kunnen veel verschil maken. Lukt het toch niet, dan kun je met je leidinggevende bespreken of je een deel van de week ergens rustiger kunt werken.

Tot slot

Je gevoeligheid is op je werk geen zwakte om te verstoppen. Het is een manier van werken met een eigen kracht en een eigen prijs. De prijs ken je inmiddels: een vol hoofd, een avond nadenken over één opmerking. Maar je kent ook de kracht: de fout die jij zag, de collega die jij opving, het idee dat jij als eerste had.

Begin met één ding: een koptelefoon, een pauze buiten, een drempel bij de voordeur. Wat dat ene ding wordt, kies jij. Ben je benieuwd wat er in deze periode voor jou speelt? Een gratis persoonlijke reading is zo gelezen, ook in een pauze buiten. En morgen om tien over negen weet je in elk geval waar je koptelefoon ligt.